“Το Τελευταίο Πωγώνι”

Το Τελευταίο Πωγώνι είναι ένα πρότζεκτ που αποτελείται από αυτόνομα κεφάλαια, τα οποία μαζί συνθέτουν μια αφήγηση – μωσαϊκό της περιοχής και όλων όσων συνδέονται με αυτήν. Κάθε κεφάλαιο εξερευνά διαφορετικές πτυχές της ζωής, του πολιτισμού και της μνήμης στο ελληνικό Πωγώνι, δημιουργώντας ένα πολυεπίπεδο πορτρέτο ενός τόπου ταυτόχρονα εύθραυστου και ανθεκτικού. Το ελληνικό Πωγώνι είναι ένας από τους πιο απομακρυσμένους και αποψιλωμένους πληθυσμιακά δήμους της Ελλάδας. Βρίσκεται στα σύνορα με την Αλβανία και φέρει μια εύθραυστη ομορφιά και μια εσωτερική πολυπλοκότητα που μόνο οι παραμεθόριες περιοχές μπορούν να γεννήσουν. Το Τελευταίο Πωγώνι γεννήθηκε από την επιθυμία βύθισης σε αυτή την πολυπλοκότητα—πλούσια αλλά εύθραυστη—η οποία κυριαρχείται από ένα διάχυτο συναίσθημα: την αίσθηση ενός επικείμενου ηλιοβασιλέματος. Οι κάτοικοι—αλλά και όσοι κατάγονται από εδώ και ζουν αλλού—νιώθουν συχνά πως αυτή είναι η τελευταία εποχή για τα χωριά τους, η τελευταία δυνατή μορφή αυτού που το Πωγώνι υπήρξε πάντα.

Αυτό το πρότζεκτ είναι βαθιά συναισθηματικό, εστιάζοντας στα αισθήματα, τα οποία αποτελούν έναν από τα βασικά πρίσματα μέσα από τα οποία μπορεί να κατανοηθεί: δεν έχει σημασία να διαπιστωθεί αν αυτή η περιοχή βρίσκεται πράγματι στο τέλος ενός κύκλου· αυτό που έχει σημασία είναι ότι οι άνθρωποι που ζουν εκεί το αισθάνονται έτσι. Και επειδή το αισθάνονται, αυτή η αντίληψη γίνεται μέρος της πραγματικότητας. Η κατανόηση του τι εννοούν, τι αντιλαμβάνονται και γιατί πιστεύουν ότι πρόκειται για ένα τέλος, αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους του έργου.

Αυτό το συναίσθημα συνοδεύει την περιοχή εδώ και τουλάχιστον έναν αιώνα, σημαδεμένο από τη διαρκή ξενιτιά. Στη μουσική τους, η «ξενιτιά»—ο καημός για την πατρίδα—αποτελεί επαναλαμβανόμενο θέμα. Σε αυτό προστίθεται μια ιστορία βαθιά σημαδεμένη από τον πόνο: όχι μόνο από τη φτώχεια αλλά και από τη βία που φέρνουν τα σύνορα. Το κλείσιμο των συνόρων χώρισε οικογένειες ανάμεσα στο Πωγώνι και τη Βόρεια Ήπειρο· κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, χωριά όπως το Κεράσοβο κάηκαν· και η περίοδος του εμφυλίου πολέμου βιώθηκε από τους κατοίκους ως μία από τις πιο σκοτεινές και τραυματικές στιγμές της τοπικής ιστορίας. Το Πωγώνι είναι ένας τόπος που έχει μάθει να ζει με τις πληγές του.

Το Τελευταίο Πωγώνι στοχεύει να αποτελέσει ένα αρχείο για όλους όσοι συνδέονται με αυτόν τον τόπο, έναν χώρο ανασύνθεσης των αναμνήσεων και της συλλογικής μνήμης όταν κάτι φαίνεται να χάνεται. Παράλληλα με τις φωτογραφίες, συγκεντρώνει στίχους τραγουδιών, παραμύθια και βίντεο από τοπία, γιορτές και μουσικές.

Σε ένα καθολικό επίπεδο, το πρότζεκτ αυτό στοχάζεται πάνω στους δεσμούς, τη φροντίδα, την πολλαπλότητα και την πολυπλοκότητα. Πάνω απ’ όλα, αποτελεί μια πρόσκληση για επανασύνδεση με τα συναισθήματα. Σε προσωπικό επίπεδο, γεννήθηκε από ένα αίσθημα ευθύνης απέναντι σε έναν τόπο που, με τη φύση του, τη μουσική του και τους ανθρώπους του, με φρόντισε. Και θεράπευσε την καρδιά μου.